“Truy xuất giả”: vì sao vật mang dữ liệu cần được bảo vệ bằng tem chống giả
Quét mã QR ra thông tin đẹp, đủ tên nhà máy, số lô, ngày sản xuất. Nhưng điều đó chưa chắc cho biết con tem trên tay bạn là của nhà sản xuất. Các chuyên gia và cơ quan quản lý trên báo chí trong nước gần đây dùng cụm từ "truy xuất nguồn gốc giả" để chỉ đúng rủi ro này: mã truy xuất bị sao chép, hoặc dữ liệu khai báo không đúng thực tế.
Bài này tổng hợp những ý kiến đã được đăng báo, phân biệt hai kiểu "giả" khác nhau, và nêu ba lớp bảo vệ nên đi cùng nhau. Phần nào là quy định, phần nào chỉ là thực hành khuyến nghị đều được ghi rõ. Nội dung cập nhật đến ngày 13/11/2026 và là tài liệu tham khảo, không thay thế tư vấn pháp lý hay kỹ thuật.
Trả lời nhanh
Mã QR không tự chứng minh hàng là thật. TS, Luật sư Lê Bá Thường (Đoàn Luật sư TP. Hồ Chí Minh) nhấn mạnh điều này trên Thuế & Hải quan Online ngày 29/10/2026.
Có hai kiểu giả khác nhau. Giả vật mang dữ liệu (sao chép mã, làm giả tem) và giả dữ liệu đầu vào (khai sai, không có xác minh độc lập). Cần xử lý cả hai.
Ba lớp nên đi cùng nhau: dữ liệu có mã định danh duy nhất, mã không chỉ là QR tĩnh, và vật mang vật lý gắn mã với đúng sản phẩm. Lớp thứ ba là thực hành khuyến nghị, chưa phải yêu cầu của một điều luật cụ thể.
Không giải pháp nào "không thể làm giả". Mục tiêu thực tế là làm cho việc giả mạo khó hơn, tốn kém hơn và dễ bị phát hiện hơn.
"Truy xuất giả" nghĩa là gì
Truy xuất nguồn gốc nhằm trả lời một câu hỏi: sản phẩm này đến từ đâu và đi qua những khâu nào. Nhưng câu trả lời chỉ đáng tin khi hai điều cùng đúng. Thứ nhất, mã quét ra phải gắn đúng với sản phẩm đó. Thứ hai, dữ liệu phía sau mã phải phản ánh thực tế.
Nếu một trong hai điều này sai, người mua vẫn thấy một trang thông tin trông hoàn toàn hợp lệ. Đó là lý do Thông tư 02/2024/TT-BKHCN và các văn bản sau này không dừng ở việc dán mã, mà nói đến dữ liệu, định danh và trách nhiệm của doanh nghiệp. Phần khung pháp lý hiện hành chúng tôi đã tóm tắt trong bài quy định truy xuất nguồn gốc hiện hành.
Hai kiểu giả mà mã QR đúng vẫn không phát hiện được

Kiểu thứ nhất: giả vật mang dữ liệu. Mã hoặc tem bị sao chép rồi gắn lên hàng khác. Trên Thuế & Hải quan Online (21/9/2026), bà Triệu Thị Hồng Nhung, Phó Tổng giám đốc Noah Legend, cho biết mã QR có thể bị chụp lại và in lên sản phẩm khác, và khi khách hàng quét thì thông tin hiện ra vẫn là của doanh nghiệp thật. Cùng bài, ông Lê Xuân Trường (Hội Mã số Mã vạch Việt Nam) lưu ý mã chỉ tạo ra dữ liệu, không thay thế việc kiểm tra và xác minh.
Báo Nhân Dân (8/6/2026) cũng ghi nhận tình trạng đối tượng làm giả sao chép cả mã truy xuất. Ông Trần Hữu Linh, Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương), nói rằng truy xuất nguồn gốc không phải là chỉ dán một mã QR lên hàng hóa.
Kiểu thứ hai: giả dữ liệu đầu vào. Mã vẫn đúng, hệ thống vẫn chạy, nhưng thông tin người khai đưa vào không đúng sự thật. Báo Lào Cai dẫn ý kiến chuyên gia Trần Bá Dương rằng tình trạng làm giả hiện nay không chỉ là sao chép mẫu mã mà còn giả mạo cả thông tin, dữ liệu và mã truy xuất. Trên Nhân Dân, ông Linh cũng cho rằng hệ thống sẽ không đạt hiệu quả nếu dữ liệu đầu vào thiếu hoặc sai.
Hai kiểu giả này cần hai cách xử lý khác nhau. Tem và mã tốt không làm dữ liệu khai sai trở nên đúng. Ngược lại, dữ liệu sạch cũng không ngăn được ai đó in một con tem giống hệt. Vì vậy, các ý kiến đã đăng báo đều quay về cùng một hướng: cần cả hệ thống, không phải chỉ một công cụ.
Chuyên gia nói gì về mã QR tĩnh
Một điểm xuất hiện lặp lại trong nhiều bài báo là mã QR tĩnh. Mã tĩnh chỉ dẫn đến một địa chỉ cố định, nên ai chụp lại được mã là in lại được. VnEconomy (6/1/2026) dẫn lời một chuyên gia rằng đa số doanh nghiệp đang dùng mã QR tĩnh và đây là điểm yếu vì dễ sao chép. Cũng theo bài này, khi chưa có điều kiện dùng giải pháp mạnh hơn thì nên dùng mã QR biến đổi để bảo vệ vật mang dữ liệu như tem, nhãn, thẻ, nếu không sẽ có nguy cơ "truy xuất giả".
Thương hiệu & Công luận (20/2/2026) ghi nhận khuyến nghị của cơ quan quản lý: doanh nghiệp đủ điều kiện nên cân nhắc chip điện tử hoặc giải pháp định danh an toàn hơn, còn khi nguồn lực hạn chế thì có thể chuyển sang mã QR động. Diễn đàn Doanh nghiệp (19/2/2026) dẫn ông Nguyễn Đức Lê (Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước) nói rằng việc chưa coi truy xuất là ưu tiên làm tăng nguy cơ làm giả xuất xứ qua sao chép mã, đặc biệt là mã QR.
Cần lưu ý đây là ý kiến và khuyến nghị đã đăng báo, không phải quy định bắt buộc doanh nghiệp phải dùng một loại mã cụ thể. Doanh nghiệp nên đọc thêm văn bản của bộ quản lý ngành đối với sản phẩm của mình.
Ba lớp bảo vệ nên đi cùng nhau

Lớp 1, dữ liệu. Mỗi sản phẩm hoặc lô cần có mã định danh duy nhất, dữ liệu được quản lý tập trung và có bước xác minh độc lập. Ông Lê Xuân Trường gợi ý dùng mã để xác định sản phẩm, lô, đơn vị vận chuyển, địa điểm, rồi cảnh báo khi có mã trùng hoặc quét sai khu vực, sai tuyến. TS Lê Bá Thường cũng cho rằng lượt quét bất thường là tín hiệu cần kiểm tra, nhưng chưa đủ để kết luận hàng giả.
Lớp 2, mã. Ưu tiên mã duy nhất cho từng đơn vị sản phẩm thay vì một mã QR tĩnh dùng chung. Đây là điểm mà nhiều ý kiến đã dẫn ở trên đề cập.
Lớp 3, vật lý. Đây là phần mà tem chống giả và tem niêm phong có thể đóng góp: gắn mã với đúng sản phẩm, và cho thấy bao bì hoặc thùng hàng chưa bị mở hay dán lại. Đây là thực hành khuyến nghị của chúng tôi, không phải điều kiện bắt buộc theo một điều luật cụ thể. Một thực tế cũng cần nói thẳng: bản thân tem chống giả cũng từng bị làm giả, như Diễn đàn Doanh nghiệp đã ghi nhận. Vì vậy, thiết kế tem và năng lực của nhà cung cấp cần được kiểm chứng, không nên chỉ tin vào lời giới thiệu.
Ba lớp này bổ trợ cho nhau. Lớp vật lý tốt mà dữ liệu khai sai thì kết quả vẫn sai. Dữ liệu sạch mà vật mang dễ sao chép thì vẫn có thể bị lợi dụng. Chuyên gia Nguyễn Đăng Sinh (Hiệp hội Chống hàng giả và Bảo vệ thương hiệu Việt Nam) cũng khuyến nghị coi truy xuất là một phần của kiểm soát chất lượng và quản trị rủi ro, không chỉ là việc của bộ phận công nghệ thông tin.
Năm câu hỏi nên đặt trước khi đặt in tem

Danh sách dưới đây là gợi ý tham khảo của chúng tôi, không phải tiêu chuẩn bắt buộc. Bạn có thể dùng khi so sánh nhiều nhà cung cấp.
Mỗi tem có mã riêng không? Hay nhiều tem dùng chung một mã cố định.
Hệ thống phát hiện thế nào khi một mã bị quét bất thường? Ví dụ nhiều lượt quét, hoặc quét từ nhiều nơi cùng lúc.
Ai kiểm soát dữ liệu mã và danh sách tem đã in? Cách lưu trữ, phân quyền và thu hồi mã khi cần.
Tem phản ứng thế nào khi bị bóc hoặc dán lại? Hãy xem mẫu thật và tự thử trên chính bao bì của bạn.
Nhà cung cấp trả lời và cam kết được đến đâu? Cẩn trọng với lời hứa tuyệt đối như "không thể làm giả". Hãy hỏi điều họ có thể chứng minh được.
Nguyên Đạt Print có thể hỗ trợ phần nào
Nguyên Đạt Print in tem chống giả và tem niêm phong cho nhiều ngành hàng, tức là phần vật lý trong ba lớp ở trên. Chúng tôi cũng đang phát triển NDP Scan để gắn từng tem với dữ liệu lô. Hệ thống được thiết kế sẵn sàng kết nối với Nền tảng dữ liệu quốc gia.
Nếu bạn đang cân nhắc tem cho sản phẩm xuất khẩu, bài tem chống giả cho nông sản xuất khẩu có thêm các lưu ý theo thị trường. Để trao đổi về dữ liệu lô và tem cho sản phẩm của bạn, hãy gọi hotline 037 780 5298 hoặc để lại thông tin trên trang giải pháp truy xuất nguồn gốc.
Nguồn
Nền tảng dữ liệu truy xuất nguồn gốc hàng hóa, Báo Nhân Dân, 8/6/2026
Quét mã QR vẫn chưa thể xác thực là hàng thật, Thuế & Hải quan Online, 21/9/2026
Thêm căn cứ nhận diện hàng giả, Thuế & Hải quan Online, 29/10/2026
Ứng dụng công nghệ để ngăn chặn hàng giả, hàng nhái, Báo Lào Cai
Truy xuất nguồn gốc: yêu cầu bắt buộc kiến tạo thị trường minh bạch, VnEconomy
Để truy xuất nguồn gốc đi vào thực chất, Diễn đàn Doanh nghiệp



Bình luận